HomeBàn về vấn đề gian lận trong kiểm toán
Saturday, May 31, 2014
Tính
trung thực của báo cáo tài chính của các doanh nghiệp luôn là điều giới đầu tư
tìm kiếm và mong muốn. Trong lịch sử đã chứng kiến bao vụ sụp đổ của những tập
đoàn lớn, những công ty lớn mà một thời đã khiến người ta khao khát mua cho
bằng được cổ phiếu của nó. Những bong bóng tài chính bị thổi phồng đến nỗi bị
vỡ vụn vì quá “căng” bởi gian lân.
Có
nhiều người cho rằng “ tôi đâu có gian lận mà chỉ là vì tôi sai sót thôi” .
Gian lận và sai sót dù cả 2 đều là sai phạm nhưng về bản chất đây là 2 vấn đề
hoàn toàn khác nhau. Sai sót đơn giản chỉ là lỗi không cố ý, là sự nhầm lẫn, bỏ
sót hoặc do yếu kém về năng lực nên gây ra sai phạm . Nó dễ bị phát hiện và
thường không ảnh hưởng nghiêm trọng đến báo cáo tài chính. Trong khi gian lận
là gì? Gian lận là hành vi cố tình lừa dối, giấu diếm hoặc xuyên tạc sự thật
với mục đích tư lợi. Trong lĩnh vực tài chính kế toán, gian lận có thể là sự
trình bày sai lệch có chủ định các thông tin trên báo cáo tài chính do một hay
nhiều người trong Ban giám đốc, các nhân viên hoặc các bên thứ 3 thực hiên.
Gian lận luôn được tính toán và che giấu tinh vi nên rất khó phát hiện nhất là gian
lận của những người quản lí cấp cao. Họ yêu cầu nhân viên dưới quyền mình làm
giả tài liệu, tham ô tài sản giấu diếm hoặc cố tình bỏ sót kết quả các hành
động, ghi chép hoạt động không có thật, chủ định áp dụng sai chế độ kế toán tài
chính… Tất cả điều này gây ra hậu quả nghiêm trọng có thể dẫn đến sự sụp đổ
hoàn toàn của công ty mà lịch sử đã chứng minh. Hẳn không ai quên được những
cái tên ENRON (Hoa Kì), Worldcom (Hoa Kì), Vivendi (Pháp), Bông Bạch Tuyết
(Việt Nam)…
Gian
lân nảy sinh phụ thuộc vào 3 yếu tố: sự xúi giục, cơ hội và thiếu độ liêm
khiết. Xúi giục được xem như 1 loại áp lực có thể từ phía cá nhân người thực
hiện hành vi gian lận hoặc bởi một người nào đó. Hãy tưởng tưởng! Bạn giữ trong
mình ảo tưởng tham vọng giàu lên nhanh chóng như BillGate hay bạn đang rơi vào
tình trạng nợ nần chồng chất, ví tiền, nhà cửa, xe cộ bạn đã đem cầm cố mà cũng
chỉ như muối bỏ bể so với đống nợ kia…Khi ấy, gian lận gõ cửa và bạn nhiệt tình
mời “anh ta” vào nhập cuộc vui. Thế rồi bạn phát hiện ra két tiền mặt của công
ty dạo này thường xuyên quên không khóa mà không ai để ý tới. Một cơ hội “trời
cho” trong khi nhu cầu kia ngày càng trở nên bức thiết, bạn chìm trong bóng
tối, sự liêm khiết không còn làm cho sự xúi giục và thời cơ biến thành hành
động: bạn rút tiền vài trăm triệu rồi lên đến tiền tỷ mà không mảy may nghĩ
ngợi. Đó là bạn vừa thực hiện hành vi gian lận. Và có rất nhiều biểu hiện khác
của gian lận.
Chuẩn mực kiểm toán
Việt Nam 240 “ gian lận và sai sót” mới được đổi tên thành “ gian lận và
trách nhiệm của kiểm toán viên” (2013) đã nêu rất rõ những hoạt động, khoản mục
có gian lận hoặc các hành vi chứa đựng
gian lận như: các hoạt động đấu thầu và giao thầu, giao dịch không hợp pháp,
các hoạt động thanh lí tài sản, các hoạt động về tiền mặt, mua bán thanh toán,
phân chia quyền lợi, các hoạt động cố ý bỏ ngoài sổ sách… 1 ví dụ về gian lận
đó là công ty Bông Bạch Tuyết của Việt
Nam. Công ty xuất bán phế liệu trong các năm 2006-2008 với tổng giá trị 490
triệu đồng nhưng không xuất hóa đơn tài chính, năm 2008 công ty chi nhiều khoản
không có hóa đơn tổng cộng 217 triệu đồng. Cũng trong năm 2008, các khoản chi
tiếp khách, hội họp, quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại lên đến 6,09% so với tổng
chị phí trong năm trong khi theo quy chế của công ty là không quá 5%. Các dự án
đầu tư xây dựng cơ bản của công ty đã trở thành “bầu sữa ngon” cho sự lãng phí
và hưởng lợi cá nhân. Chẳng hạn như dự án bệnh viện Bạch Tuyết , sau 8 tháng
triển khai tuy chưa thực hiện được công tác cơ bản nào nhưng Ban quản lý dự án
đã chi 64 triệu đồng. Bên cạnh đó công ty không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối
với ngân sách Nhà nước tại thời điểm cổ phần hóa. Trong các năm 1998-2003, công
ty kinh doanh có lãi, đã thanh toán cổ tức đầy đủ cho các cổ đông khác nhưng
lại không thanh toán dứt điểm cổ tức phát sinh của cổ đông Nhà nước. Đến thời điểm 31-12-2008, công ty
nợ tồn đong tiền bán cổ phần vốn Nhà
nước, nợ cổ tức giai đoạn 2000-2003, nợ lãi phạt tổng cộng hơn 5,2 tỷ đồng.
Theo nhận định của thanh tra, đây là biểu hiện sự chiếm dụng vốn Nhà nước. Hay
gần đây nhất là vụ Olympus, hãng sản xuất máy ảnh và thiết bị của Nhật và công
ty con của hãng tại Anh, Gyrus Group đã bị phòng điều tra gian lận nghiêm trọng
của Anh truy tố do bị cáo buộc là cung cấp tư liệu gây hiểu nhầm, sai trái hoặc
dối lừa” về sổ sách kế toán của Gyrus Group, bởi tại Nhật hãng đã làm sai sổ
sách để che giấu khoản lỗ trị giá 1,7 tỷ USD hồi năm 2011.
Gian lận tiềm
ẩn ở mọi hoạt động của doanh nghiệp và không dễ để có thể phát hiện ra bởi
người gian lận thường luôn tìm cách khác nhau để biện minh cho hành động của
mình với những ngôn từ có thể chấp nhận được. Thế nên đòi hỏi đội ngũ những nhà
quản trị phải thật sự tinh thông và đủ
bản lĩnh phát hiện ra trước khi bộ phân kiểm toán vào cuộc. Cũng cần nhớ rằng
đã có gian lận bị phát hiện thì có nghĩa là bạn đã tự đánh mất phẩm chất và sự
tin tưởng của người khác về bạn và về công ty bạn. Dù bạn có tài giỏi đến đâu
hay công ty bạn có cổ phiếu nằm trong top “hot” đến đâu thì cũng nhanh chóng bị
lãng quên. Bạn mãi đứng sau cái bóng đổ vỡ quá lớn của chính mình!
Đinh Thị Huệ
Tài
liệu tham khảo:
Giáo
trình ” LÝ THUYẾT KIỂM TOÁN”- NXB ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
Bài liên quan
Comments[ 0 ]
Post a Comment